Wyjce Małpy

Bardzo licznie w faunie puszcz Ameryki Południowej reprezentowane są małpy. Te ruchliwe i hałaśliwe zwierzęta są tak charakterystyczne dla lasów tego obszaru, że niemal w każdej relacji podróżników zajmują poczesne miejsce. Zostanie omówionych zaledwie kilka charakterystycznych gatunków, których obyczaje i biologia są dobrze poznane.

Najbardziej rzucającym się w oczy, a właściwie w uszy, gatunkiem jest wyjec czarny (Aloualta caraya), występujący od zalesionych obszarów środkowej części Ameryki Południowej do Boliwii. Jest to największa małpa tego rejonu.

Dorosłe, czarno ubarwione samce osiągają długość ciała do 65 cm, ogona — 75 cm i ciężar do 10 kg. Samice są o wiele mniejsze i jaśniejsze. Nazwę swą zawdzięczają wyjce szczególnie silnemu głosowi, rozbrzmiewającemu w promieniu wielu kilometrów. Małpy te mają bowiem specjalnie zbudowaną krtań, działającą jak potężny rezonator. Cała puszcza wypełniona jest ich wyciem, które rozlega się od zmierzchu do świtu i przypomina do złudzenia to ryk potężnego drapieżnika, to glos zabijanego jelenia, albo też odgłosy okrutnej walki prowadzonej w szale przez wszystkie zwierzęta równocześnie. Z reguły taka „pieśń” jednego wyjca kończy się cichym, zamierającym jakby w oddali grzmotem.

Wyjce są zwierzętami nadrzewnymi. Normalnie poruszają się na czterech kończynach, jednakże nie mają przeciwstawnego kciuka, a więc nie mogą obejmować przedmiotów. W trakcie poruszania się po gałęzi kciuk i palec wskazujący umieszczone są po jednej stronie, a pozostałe palce — po drugiej. Ogromną pomoc w czasie zbierania pożywienia stanowi dla nich ogon, bardzo długi i silny. Małpa owija go dokoła gałęzi i zawiesza się na nim uwalniając wszystkie cztery kończyny, które może teraz wykorzystać na przykład do zrywania owoców. Ogon u tego gatunku może być zatem uznany za bardzo sprawną piątą kończynę.

Wyjce żyją przede wszystkim w gęstych, wilgotnych lasach tropikalnych, ale występują również w innych typach lasu, a nawet w okolicach, gdzie zdarzają się nocne przymrozki. Unikają okolic suchych. Są roślinożerne. Zjadają przede wszystkim pąki roślin, liście i orzechy. Wodę piją albo bezpośrednio z liści, albo maczają w niej łapy i następnie oblizują je. W przeciwieństwie do większości małp umieją pływać. Prowadzą gromadny tryb życia w stadach liczących od 4 do 35 osobników w różnym wieku. Przeciętnie jedna grupa składa się z około 20 zwierząt. W każdym stadzie z reguły jest więcej dorosłych samic niż samców. Gatunek ten cechuje tolerancja seksualna. Samica w okresie rui może mieć kilku mężów, którzy nie wykazują wobec siebie agresywności, co jest cechą małp Starego Świata. Jak się wydaje, każde stado wyjców ma swój określony rewir. Jeśli na jednym terenie spotkają się dwa stada, wówczas rozpoczyna się między samcami zimna wojna na wrzaski. Tylko bardzo rzadko dochodzi do rzeczywistej walki.

Młode samce są z reguły odpędzane od stada. Zdarza się jednak, że izolowany, żyjący samotnie samiec wchodzi w związek z samicą z grupy rodzinnej, co często kończy się włączeniem go do tej grupy. Wyjce rozmnażają się w ciągu całego roku. W każdym miocie jest tylko jeden potomek. Młode początkowo jest przyczepione do futra na brzuchu matki, ale już po krótkim czasie uczy się jeździć na jej grzbiecie, owijając swój ogon wokół talii matki.

Obok omówionego wyjca czarnego w lasach występują jeszcze 2 inne gatunki. Wyjec rudy (Alouatta seniculus) zamieszkuje Gujanę i Wenezuelę, a mono (Alouatta villosa) — Amerykę Środkową, Gwatemalę i Honduras.